အမေရိကန်က အီရန်ကို စစ်တိုက်မည်လား၊ ပြည်တွင်းစစ် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများအတွက် သင်ခန်းစာ
112
Htay Oung (NP News) - ဇန်နဝါရီ ၂ဝ
လွန်ခဲ့တဲ့နှစ် ဒီဇင်ဘာလ(၂၈)ရက်က စတင်ဖြစ်ပွားတဲ့ အီရန်နိုင်ငံ အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး လူထု အုံကြွမှုဟာ ဆယ်စုနှစ်များစွာအတွင်း အပြင်းထန်ဆုံးနဲ့ အဆိုးရွားဆုံးအခြေအနေကို ရောက်ရှိနေပါ တယ်။
(၂၀၂၆) ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၁၃)ရက်အထိ အီရန်အစိုးရရဲ့နှိမ်နင်းမှုကြောင့် သေဆုံးသူအရေအ တွက်မှာလည်း ရာပေါင်းများစွာမှ ထောင်ပေါင်းများစွာ အထိ အငြင်းပွားဖွယ်ကွဲလွဲနေပါတယ်။ လွတ် လပ်ပြီး အမှီအခိုကင်းတဲ့ အီရန်လူ့အခွင့်အရေး(IHR)နဲ့ (HRANA)တို့လို လူ့အခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူများ သတင်းဌာနအဖွဲ့တို့က သေဆုံးသူ(၆၄၆)ဦးမှ (၆၄၈)ဦးအထိအတည်ပြုပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အီရန် ပြည်သူ့မူဂျာဟီဒင်အစည်းအရုံး (PMOI/MEK) တို့လို ပြည်ပြေး အီရန်အတိုက်အခံ တွေကတော့ မြို့ပေါင်း(၁၉၅)မြို့မှာ လူပေါင်း (၃၀ဝဝ)ကျော်သေဆုံးခဲ့တယ်လို့ဆိုနေပါတယ်။ နိုင်ငံတ ကာရောက် အီရန်အစိုးရဆန့်ကျင်သူတွေကလည်း တီဟီရန်အတွင်းစည်း ပေါက်ကြားသတင်းများအရ သေဆုံးသူဦးရေမှာ (၁၂,ဝဝဝ)အထိရှိနိုင်တယ်လို့ အတည်ပေါက်ပြောဆိုနေပါတယ်။ အီရန်ရဲတပ်ဖွဲ့၊ IRGC အစ္စလမ္မစ်တော်လှန်ရေးအစောင့်တပ်ခေါ် အီရန်စစ်တပ်၊ အစိုးရလက်အောက်ခံ “ဘာဆစ်ဂျ်” ခေါ် ပြည်တွင်းလုံခြုံရေး အရန်တပ်ဖွဲ့ဝင် (၄၇) ဦးမှ (၁၁၄)ဦးထက်မနည်းသေဆုံးကြောင်း သတင်းများလည်း ထွက်ပေါ်နေပါတယ်။
အီရန်မှာ အလားတူဖြစ်ရပ်ဟာ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စာရိတ္တထိန်းသိမ်းရေးရဲတပ်ဖွဲ့များလက်တွင်း မာ ရှာအမီနီအမည်ရှိ အသက် (၂၂)နှစ်အရွယ် မိန်းက လေးငယ်သေဆုံးမှုကြောင့် (၂၀၂၂-၂၀၂၃)ခုနှစ် လူ ထုအုံကြွမှုဖြစ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ အမျိုးသမီးများ အခွင့်အ ရေး-နိုင်ငံသားတို့ရဲ့ အသက်နဲ့လွတ်လပ်ခွင့်တောင်း ဆိုဆန္ဒပြပွဲတွေဟာ အကြမ်းဖက်မှုအဖြစ် တစ်နိုင်ငံလုံးပျံ့နှံ့သွားပြီး (၅၅၁)ဦးခန့်သေဆုံးခဲ့ဖူးပါတယ်။
ယခုတစ်ကြိမ်ဆန္ဒပြပွဲမှာ နိုင်ငံရဲ့စီးပွားရေးပြိုလဲမှု-ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်မှု- ငွေကြေးဖောင်းပွမှု-ငွေကြေးတန်ဖိုးကျဆင်းလွန်းခြင်းကို အီရန် အသေးစားကုန်သည်တစ်စုရဲ့ကန့်ကွက်မှုမှ စတင်ခဲ့ပါတယ်။ နောက်ပိုင်း အီရန်ကျောင်းသားတွေနဲ့ လူတန်းစားအလွှာအသီးသီးတို့ ပူးပေါင်းပါဝင်လာကြပြီး အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေးအဖြစ် တစ်နိုင်ငံလုံးပျံ့နှံ့သွားပါတယ်။ (၃) ရက်မြောက်နေ့မှာ အီရန်ရဲတွေကဖြိုခွင်းတဲ့အခါ အကြမ်းဖက် အဓိကရုဏ်းတွေဖြစ်ပေါ်လာခဲ့တယ်။
နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိဆန္ဒပြသူတွေဟာ စည်ပင်သာယာနဲ့ အစိုးရရုံးတွေ၊ ရဲစခန်းတွေကို မီးတင်ရှို့ခဲ့ ကြပါတယ်။ မြို့ကြီးတွေရဲ့ မကြာသေးမီက မငြိမ်မသက်မှုတွေအတွင်း အစိုးရအဆောက်အအုံ အတော် များများ မီးလောင်ပျက်စီးသွားကြောင်း၊ ဆန္ဒပြသူတချို့ဟာ မတရားဖမ်းဆီးခံရတယ်ဆိုသူ အကျဉ်းသား များလွတ်မြောက်ရန် ရဲစခန်းများကိုစီးနင်းခြင်း၊ လက်နက်ကိုင် ချုံခိုတိုက်ခိုက်ကြောင်းလည်း ကြားသိရ ပါတယ်။ စီးပွားရေးကျဆင်းမှုကို စိတ်ပျက်နေသူတွေဟာ ဘဏ်ပေါင်း(၅၀)ကျော်နဲ့ ATM စက်တွေကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြပါတယ်။ အီရန်အစိုးရဟာ အင်တာနက်အဆက်အသွယ်တွေကိုဖြတ်တောက်ထားတဲ့ အတွက် အဖြစ်အပျက်အားလုံးကို အမှန်သိရှိဖို့ခဲယဉ်းနေပါတယ်။
မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း အမေရိကန်နဲ့အီရန် ကြားဆက်ဆံရေးဟာ လိပ်ခဲတည်းလည်း အနေအထားနဲ့ မတည်ငြိမ်ဆုံးအချိန်မှာ ရောက်ရှိနေပါတယ်။ ခုလို အဓိကရုဏ်းတွေအတွင်း အီရန် အစိုးရရဲ့နှိမ်နင်းမှုတွေ ပိုမိုပြင်းထန်လာမယ်ဆိုရင် စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ဖို့ ထိရောက်တဲ့ နည်းလမ်းတွေကိုစဉ်း စားနေကြောင်း သမ္မတဒေါ်နယ်ထရမ့်က သတိပေးပါတယ်။ အီရန်နဲ့စီးပွားရေး လုပ်ကိုင်တဲ့ မည်သည့်နိုင်ငံကိုမဆို ကုန်သွယ်မှုအားလုံးအပေါ် (၂၅)ရာခိုင်နှုန်း အခွန်တိုးမြှင့်ကောက်ခံ မယ်လို့ ဇန်နဝါရီလ (၁၂) ရက်မှာကြေညာပါတယ်။
အီရန်ကလည်း အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်းတွေနဲ့ အစ္စရေးနိုင်ငံဟာ တရားဝင်ပစ်မှတ်တွေ ဖြစ် လာနိုင်တယ်လို့ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းဖြင့်တုံ့ပြန်ခဲ့ပါတယ်။ တစ်ခါ ဝါရှင်တန်က အီရန်နိုင်ငံအတွင်း အမေရိ ကန်နိုင်ငံသားအားလုံးတို့အနေနဲ့ အကြမ်းဖက်မှု၊ မတရား ဖမ်းဆီးမှုတွေဖြစ်နိုင်တယ်လို့ အရေးပေါ်လုံခြုံ ရေး သတိပေးချက်ထုတ်ပြန်ပြီး အီရန်မှ ချက်ချင်းထွက်ခွာသွားကြရန် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်ဟာ (၂၀ဝ၁)ခုနှစ် အာဖဂန်နစ္စတန်ကို စစ်ရေးကျူးကျော်ပြီး တာလီဘန် အစိုးရကို ဖြုတ်ချခြင်း (၂၀ဝ၃)ခုနှစ် အီရတ်နိုင်ငံကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ပြီး ဆဒမ်ဟူစိန်ကိုဖယ်ရှားခြင်း၊ (၂၀၁၁) ခုနှစ် လစ်ဗျားလူထုအုံကြွမှုမှာ နေတိုးလေတပ်ကိုဦးဆောင်ပြီး စစ်ရေးစွက်ဖက်ရာမှ လစ်ဗျား စစ်တပ် နဲ့အတူ ကဒါဖီအစိုးရပြိုလဲသွားအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ဖူးပါတယ်။
မကြာသေးမီ (၂၀၂၅)ခုနှစ် ဇွန်လတုန်းကပဲ နျူကလီယားစက်ရုံတွေတည်ရှိတယ်ဆိုတဲ့ အီရန် နိုင်ငံအတွင်း နေရာ(၃)ခုကို B-2 တာဝေးပျံ ကိုယ်ပျောက် ဗုံးကြဲလေယာဉ်တွေနဲ့တိုက်ခိုက်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ လူထုအုံကြွမှုကို ဆက်လက်ပြီး အကြမ်းဖက်နှိမ်နင်းနေမယ်ဆိုရင် အီရန်ပြည်သူတွေကို ဝင်ရောက် ကူညီရလိမ့်မယ်လို့ ဒေါ်နယ်ထရမ့်ကခြိမ်းခြောက်နေပေမယ့် ဇန်နဝါရီလ (၁၃)ရက်အထိ အီရန်လေပိုင် နက်အတွင်း အမေရိကန်စစ်လေယာဉ်တွေဝင်ရောက်ကြောင်း သတင်းမတွေ့ရှိရသေးပါဘူး၊ အလားတူ အီရန်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်နိုင်တဲ့အကွာအဝေးအတွင်း အမေရိကန် စစ်သင်္ဘောတွေ ရွှေ့ပြောင်းခြင်းလည်း မရှိသေးပါ။
အမေရိကန်ရဲ့စစ်ရေးခြိမ်းခြောက်မှုကို ပြင်းထန်စွာတုံ့ပြန်ဖို့အသင့်ရှိနေတယ်လို့ အီရန်က ကြုံးဝါး နေပေမယ့် သူ့မှာ ရင်ဆိုင်နေရတဲ့အခက်အခဲတွေ အများကြီးရှိနေပါတယ်။ အနီးဆုံးရန်သူဖြစ်တဲ့ အစ္စ ရေးကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် အီရန်ဟာ လက်ဘနွန်ပြည်သူ့စစ် ဟစ္စဘိုလာတို့ကို ကိုယ်စားပြု ကြားခံ လက်နက်ကိုင်တွေအဖြစ်အသုံးချခဲ့ပါတယ်။ ဆီးရီးယားပြည်တွင်းစစ်မှာ သမ္မတ ဘာရှာအယ်လ် အာ ဆတ်အစိုးရဘက်က ဟစ္စဘိုလာတို့ကို ဝင်တိုက်ခိုက်စေခြင်းဖြင့် ကြားခံနယ်မြေဖန်တီးထားခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ (၂၀၂၅)ခုနှစ်မှာ သမ္မတ ဘာရှာအယ်လ် အာဆတ်ထွက်ပြေးသွားရပြီး နောက်တက်လာ တဲ့ အာမက်ဟူစိန်အယ်လ်ရှာရာ ကြားဖြတ်အစိုးရဟာ ဟစ္စဘိုလာတို့ကို စစ်ရေးမဟာမိတ်အဖြစ် လက် မခံ၊ ဆီးရီးယားနိုင်ငံအတွင်း ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ခြေတွေကိုလည်းဖယ်ရှားနေပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဟစ္စဘိုလာတို့ ဟာ အရှေအလယ်ပိုင်းဒေသမှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံရဲ့အစိုးရကို ကိုယ်စားမပြုတဲ့အသွင်နဲ့ ခေတ်မီအင်အား အကြီးဆုံး လက်နက်ကိုင်တွေအဖြစ် ရပ်တည်နေဆဲဖြစ်ပါတယ်။ ဂါဇာစစ်ပွဲမှာ အစ္စရေးရဲ့ တိုက်ခိုက်မှု ကြောင့် အီရန်မ ဟာမိတ်ဟားမတ်စ်တို့ဟာ မြေလျှိုးသွားခဲ့ပြီး ပါလက်စတိုင်းလူထုအတွင်း ကိုယ်ရောင် ဖျောက်နေပါတယ်။ အီရတ်နိုင်ငံအတွင်းမှာ အီရန်မဟာမိတ် စစ်သွေးကြွတွေရှိနေပြီး ဟူသီ (ယီမင်)တို့ ကလည်း ပိုမိုတက်ကြွနေပါတယ်။
ဆိုလိုတာက အီရန်ရဲ့အနောက်ဘက်နယ်စပ်ကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် ကိုယ်စားပြုလက်နက်ကိုင် တွေက အသင့်ရှိနေပြီး အမေရိကန်ကတိုက်ခိုက်မယ်ဆိုရင် ကမ္ဘာ့ရေနံသယ်ပို့ရာအသက်သွေးကြော ဟော်မုဇ်ရေ လက်ကြားကိုပိတ်ပစ်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအခါ အာရှ တိုက်အနောက်ခြမ်းတစ်ခုလုံး စစ်မီးလျှံ တို့ ဝါးမျိုသွားပြီး ကမ္ဘာ့ရေနံဈေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ငွေကြေးတည်ငြိမ်မှုတို့ကိုထိခိုက်နိုင်ပါတယ်။ လက်ရှိ အီရန်ဟာ တစ်ချိန်က အာဖဂန် တာလီဘန်၊ အီရတ် ဆဒမ်ဟူစိန်၊ လစ်ဗျား ကဒါဖီတို့လို အထီးကျန် ဖြစ် မနေဘဲ တရုတ်၊ ရုရှားတို့လို စစ်အင်အားကြီးနိုင်ငံတွေရဲ့ ကျောထောက်နောက်ခံရှိနေပါတယ်။ အမေရိ ကန်၊ အစ္စရေးတို့နဲ့ စစ်ဖြစ်ခဲ့ရင် ချက်ချင်းကြီးအဖြေမထွက်နိုင်ဘဲ အချိန်ဆွဲ စစ်ကစားနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အီရန်ရဲ့ အဓိကပြဿနာက လက်ရှိပြည်တွင်း လူထုအုံကြွမှုနဲ့ အစိုးရရဲ့အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားအပေါ် စိန်ခေါ်ခံနေရခြင်းပဲဖြစ်ပါတယ်။ ပြည်ပစစ်ရေးဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်း ထားဖို့အတွက် ပြည်တွင်း နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးတည်ငြိမ်စေဖို့ အရေးတကြီးလိုအပ်နေပါတယ်။ လူထုအုံကြွမှု မငြိမ်သက်သရွေ့ အီရန်အနေနဲ့ နိုင်ငံပြင်ပမှာ အင်အားပြဖို့ အလွန်ခဲယဉ်းပြီး တစ်ခုပြိုလဲရင် ကျန်တစ်ခု လည်း အလိုလိုပြိုလဲနိုင်ပါတယ်။
(၁၉၇၉)ခုနှစ် အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးကို အခြေခံထားတဲ့ အီရန်အစိုးရဟာ လူထုဆန္ဒကို ဆုံးရှုံး မခံသင့်၊ မခံနိုင်ကြောင်းသေချာနေသည့်တိုင် ဆန္ဒပြသူတွေတောင်းဆိုနေတဲ့ ရှာရီယာဥပဒေအခြေခံ အစ္စ လာမ္မစ်နိုင်ငံပုံစံကို လုံးဝပြောင်းလဲပစ်ဖို့ဆိုတာလည်း မဖြစ်နိုင်သေးပါဘူး၊ ဒီအတွက် အီရန်ဟာ စနစ်မ ပြောင်းဘဲ အပြုအမူကိုပြောင်းလဲမယ့်လမ်းကြောင်းကိုသာ ရွေးချယ်စရာရှိပါတယ်။ အမျိုးသမီးတွေ လူ မြင်ကွင်းထွက်တဲ့အခါ မဖြစ်မနေ ခေါင်းမြီးခြုံရခြင်းကို တဖြည်းဖြည်းလျှော့ချပေးနိုင်ပါတယ်။ လူငယ်တို့ ရဲ့ တေးဂီတ၊ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနဲ့ လူမှုရေးပျော်ရွှင်မှုတို့ကို မမြင်ဟန်ဆောင်ပေးလို့ရပါတယ်။ တားမြစ် ခြင်းလည်း မရှိ၊ ခွင့်ပြုတယ်လို့လည်းမကြေညာဘဲ တင်းကြပ်မှုတွေကို ပျော့ပျောင်းအောင် လိုက်လျော နိုင်ပါတယ်။
လူထုအုံကြွမှုဖြစ်ရခြင်းရဲ့ အဓိကအရင်းအမြစ် ဟာ စီးပွားရေးဖြစ်ပါတယ်။ ဆန္ဒပြသူအများစုဟာ လူငယ်တွေ၊ အလုပ်လက်မဲ့တွေ ဖြစ်နေပါတယ်။ ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်ခြင်း ငွေတန်ဖိုးကျဆင်းခြင်းတို့ ကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ဘာသာရေးအာဏာကို အနည်းငယ်နောက်ဆုတ်ပေးပြီး နိုင်ငံရေးအချုပ်အခြာအာ ဏာကိုကယ်တင်ရပါလိမ့်မယ်။ အီရန်စီးပွားရေးကို ပြန်လည်နိုးထစေဖို့ ရေနံတင်ပို့မှုကို တိုးမြှင့်နိုင်ရပါ လိမ့်မယ်။ ဒီအတွက် ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှုတွေကို တစ်ခုပြီးတစ်ခုချမှတ်နေတဲ့အမေရိကန်နဲ့ အပေးအယူ လုပ်ဖို့လိုအပ်ပါလိမ့်မယ်။
တကယ်တော့ အီရန်နဲ့စစ်ဖြစ်ဖို့အသင့်ရှိနေသူဟာ အစ္စရေးသာလျှင်ဖြစ်ပါတယ်။ ဗင်နီဇွဲလားနဲ့ ရေနံတင်ပို့မှုကိစ္စ၊ ဂရင်းလန်ကျွန်းအတွက် ဒိန်းမတ်နဲ့ ထိပ်တိုက်တွေ့ပြီး ဥရောပနေတိုးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေ နဲ့ပါ အခြေအတင်ဖြစ်နေရတဲ့အမေရိကန်ဟာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းမှာ စစ်ဖြစ်ချင်မယ်မဟုတ်ပါဘူး၊ အီရန် ကိုယ်တိုင်လည်း စစ်ဖြစ်ရမှာကို ရှောင်ရှားချင်နေပါတယ်။ အမေရိကန်နဲ့ အီရန်တို့ဟာ တရားဝင်သံတမန် ဆက်ဆံရေး မရှိပေမယ့် သွယ်ဝိုက်တဲ့ လမ်းကြောင်းများမှ တစ်ဆင့် ဆက်သွယ်နေကြောင်း၊ တိုက်ရိုက် စစ်ရေးပဋိပက္ခများကို ရှောင်ရှားနိုင်ဖို့ အီရန်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးနဲ့ အမေရိကန်အထူးသံတမန်တို့အကြား ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုပြုလုပ်နေကြောင်း သတင်းများထွက်ပေါ်နေပါတယ်။
ဇန်နဝါရီလ (၁၄)ရက်နောက်ဆုံးရရှိတဲ့ သတင်းတွေအရ အီရန်လူထုအုံကြွမှု အကြမ်းဖက်ဖြို ခွင်း ခံရတဲ့ကိစ္စမှာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ဖို့ သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရမ့်က ချိန်ဆလျက်ရှိကြောင်း၊ အီရန်ကလည်း ခု အချိန်မှာ အမေရိကန်နဲ့ အစိုးရအဆင့် တိုက်ရိုက်ဆွေးနွေးဖို့မဖြစ်နိုင်သေးကြောင်း၊ ဒါပေမဲ့ သွယ်ဝိုက်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ အပြန်အလှန် ဆက်သွယ်ပြောဆိုနိုင်မယ့်လမ်းကြောင်းတွေကို ပိတ်ပင်ထားခြင်းမရှိ ကြောင်းပြောဆိုတယ်လို့ ရိုက်တာသတင်းအေဂျင်စီက ရေးပါတယ်။
အီရန်အနေနဲ့ လက်ရှိအယာတိုလာ ခါမေနီလို ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးကို နိုင်ငံ့ဥသျှောင် ထားတဲ့ အစိုးရစနစ်မှ ရုတ်တရက်ပြောင်းလဲမယ်ဆို ရင် အမျိုးသားလုံခြုံရေးအတွက် အန္တရာယ်ရှိပါ တယ်။ အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီမှာ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် တွေရဲ့ ဗီတိုအာဏာအခွင့်အရေးကိုရုပ်သိမ်းပြီး အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံအသွင်လက္ခဏာမှ ရုတ်တရက် ပြောင်းလဲခဲ့ရင် ထိပ်တန်းပုဂ္ဂိုလ်တွေအကြား သ ဘောကွဲလွဲမှုကို ဖန်တီးလိုက်သလိုဖြစ်သွားနိုင်ပါ တယ်။
အမေရိကန်နဲ့အီရန်တို့ ပြောဆိုချက်တွေဟာ (၂၀၂၅)ခုနှစ် အိုမန်နိုင်ငံမှာ တိုက်ရိုက်မဟုတ်တဲ့ သွယ်ဝိုက်ဆွေးနွေးမှုမျိုး ဟုတ်မဟုတ် အတိအကျ မသိရှိရသေးပါဘူး။ အမေရိကန်က အီရန်အပေါ် စစ် ရေးခြိမ်းခြောက်မှုတွေကို လက်ခံနိုင်ဖွယ်မရှိတဲ့ အကြောင်းပြချက်အဖြစ် ရုရှားနိုင်ငံကရှုတ်ချပြီး တိုက် ရိုက် စစ်ရေးဆောင်ရွက်မှုမှန်သမျှ ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့လုံခြုံရေးကို ဖျက်ဆီးရာရောက်ရှိ နိုင်တယ်လို့ သတိပေးပါတယ်။
သမ္မတလိုအပ်သလိုဆောင်ရွက်နိုင်မယ့် အင်အားတွေကို အသင့်ပြင်ဆင်ထားတယ်လို့ အမေရိ ကန် ပင်တဂွန်စစ်ဌာနချုပ်ကပြောပေမယ့် အီရန်နိုင်ငံနဲ့ တိုက်ရိုက်စစ်ပွဲဖြစ်ပွားနေကြောင်း အထောက် အထား မရှိသေးပါဘူး၊ အနာဂတ်ကာလမှာ စစ်ခင်းရတဲ့အထိ အခြေအနေပြောင်းလဲမှုတွေရှိနိုင်ပြီး စစ် မီးတောက်လောင်နိုင်မယ့်အန္တရာယ်ကို လျှော့ချနိုင်မယ့် သံတမန်လမ်းကြောင်းတွေလည်းရှိနေပါတယ်။
Zawgyi Version;
အေမရိကန္က အီရန္ကို စစ္တိုက္မည္လား၊ ျပည္တြင္းစစ္ ကမာၻ႔ႏိုင္ငံမ်ားအတြက္ သင္ခန္းစာ
Htay Oung (NP News) - ဇန္နဝါရီ ၂ဝ
လြန္ခဲ့တဲ့ႏွစ္ ဒီဇင္ဘာလ(၂၈)ရက္က စတင္ျဖစ္ပြားတဲ့ အီရန္ႏိုင္ငံ အစိုးရဆန႔္က်င္ေရး လူထု အုံႂကြမႈဟာ ဆယ္စုႏွစ္မ်ားစြာအတြင္း အျပင္းထန္ဆုံးနဲ႔ အဆိုး႐ြားဆုံးအေျခအေနကို ေရာက္ရွိေနပါ တယ္။
(၂၀၂၆) ခုႏွစ္ ဇန္နဝါရီလ (၁၃)ရက္အထိ အီရန္အစိုးရရဲ႕ႏွိမ္နင္းမႈေၾကာင့္ ေသဆုံးသူအေရအ တြက္မွာလည္း ရာေပါင္းမ်ားစြာမွ ေထာင္ေပါင္းမ်ားစြာ အထိ အျငင္းပြားဖြယ္ကြဲလြဲေနပါတယ္။ လြတ္ လပ္ၿပီး အမွီအခိုကင္းတဲ့ အီရန္လူ႔အခြင့္အေရး(IHR)နဲ႔ (HRANA)တို႔လို လူ႔အခြင့္အေရးလႈပ္ရွားသူမ်ား သတင္းဌာနအဖြဲ႕တို႔က ေသဆုံးသူ(၆၄၆)ဦးမွ (၆၄၈)ဦးအထိအတည္ျပဳပါတယ္။
ဒါေပမဲ့ အီရန္ ျပည္သူ႔မူဂ်ာဟီဒင္အစည္းအ႐ုံး (PMOI/MEK) တို႔လို ျပည္ေျပး အီရန္အတိုက္အခံ ေတြကေတာ့ ၿမိဳ႕ေပါင္း(၁၉၅)ၿမိဳ႕မွာ လူေပါင္း (၃၀ဝဝ)ေက်ာ္ေသဆုံးခဲ့တယ္လို႔ဆိုေနပါတယ္။ ႏိုင္ငံတ ကာေရာက္ အီရန္အစိုးရဆန႔္က်င္သူေတြကလည္း တီဟီရန္အတြင္းစည္း ေပါက္ၾကားသတင္းမ်ားအရ ေသဆုံးသူဦးေရမွာ (၁၂,ဝဝဝ)အထိရွိႏိုင္တယ္လို႔ အတည္ေပါက္ေျပာဆိုေနပါတယ္။ အီရန္ရဲတပ္ဖြဲ႕၊ IRGC အစၥလမၼစ္ေတာ္လွန္ေရးအေစာင့္တပ္ေခၚ အီရန္စစ္တပ္၊ အစိုးရလက္ေအာက္ခံ “ဘာဆစ္ဂ်္” ေခၚ ျပည္တြင္းလုံၿခဳံေရး အရန္တပ္ဖြဲ႕ဝင္ (၄၇) ဦးမွ (၁၁၄)ဦးထက္မနည္းေသဆုံးေၾကာင္း သတင္းမ်ားလည္း ထြက္ေပၚေနပါတယ္။
အီရန္မွာ အလားတူျဖစ္ရပ္ဟာ ဘာသာေရးဆိုင္ရာ စာရိတၱထိန္းသိမ္းေရးရဲတပ္ဖြဲ႕မ်ားလက္တြင္း မာ ရွာအမီနီအမည္ရွိ အသက္ (၂၂)ႏွစ္အ႐ြယ္ မိန္းက ေလးငယ္ေသဆုံးမႈေၾကာင့္ (၂၀၂၂-၂၀၂၃)ခုႏွစ္ လူ ထုအုံႂကြမႈျဖစ္ခဲ့ဖူးပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးမ်ား အခြင့္အ ေရး-ႏိုင္ငံသားတို႔ရဲ႕ အသက္နဲ႔လြတ္လပ္ခြင့္ေတာင္း ဆိုဆႏၵျပပြဲေတြဟာ အၾကမ္းဖက္မႈအျဖစ္ တစ္ႏိုင္ငံလုံးပ်ံ႕ႏွံ႔သြားၿပီး (၅၅၁)ဦးခန႔္ေသဆုံးခဲ့ဖူးပါတယ္။
ယခုတစ္ႀကိမ္ဆႏၵျပပြဲမွာ ႏိုင္ငံရဲ႕စီးပြားေရးၿပိဳလဲမႈ-ကုန္ေဈးႏႈန္းႀကီးျမင့္မႈ- ေငြေၾကးေဖာင္းပြမႈ-ေငြေၾကးတန္ဖိုးက်ဆင္းလြန္းျခင္းကို အီရန္ အေသးစားကုန္သည္တစ္စုရဲ႕ကန႔္ကြက္မႈမွ စတင္ခဲ့ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္း အီရန္ေက်ာင္းသားေတြနဲ႔ လူတန္းစားအလႊာအသီးသီးတို႔ ပူးေပါင္းပါဝင္လာၾကၿပီး အစိုးရ ဆန႔္က်င္ေရးအျဖစ္ တစ္ႏိုင္ငံလုံးပ်ံ႕ႏွံ႔သြားပါတယ္။ (၃) ရက္ေျမာက္ေန႔မွာ အီရန္ရဲေတြကၿဖိဳခြင္းတဲ့အခါ အၾကမ္းဖက္ အဓိက႐ုဏ္းေတြျဖစ္ေပၚလာခဲ့တယ္။
ႏိုင္ငံတစ္ဝန္းရွိဆႏၵျပသူေတြဟာ စည္ပင္သာယာနဲ႔ အစိုးရ႐ုံးေတြ၊ ရဲစခန္းေတြကို မီးတင္ရႈိ႕ခဲ့ ၾကပါတယ္။ ၿမိဳ႕ႀကီးေတြရဲ႕ မၾကာေသးမီက မၿငိမ္မသက္မႈေတြအတြင္း အစိုးရအေဆာက္အအုံ အေတာ္ မ်ားမ်ား မီးေလာင္ပ်က္စီးသြားေၾကာင္း၊ ဆႏၵျပသူတခ်ိဳ႕ဟာ မတရားဖမ္းဆီးခံရတယ္ဆိုသူ အက်ဥ္းသား မ်ားလြတ္ေျမာက္ရန္ ရဲစခန္းမ်ားကိုစီးနင္းျခင္း၊ လက္နက္ကိုင္ ခ်ဳံခိုတိုက္ခိုက္ေၾကာင္းလည္း ၾကားသိရ ပါတယ္။ စီးပြားေရးက်ဆင္းမႈကို စိတ္ပ်က္ေနသူေတြဟာ ဘဏ္ေပါင္း(၅၀)ေက်ာ္နဲ႔ ATM စက္ေတြကို ဖ်က္ဆီးခဲ့ၾကပါတယ္။ အီရန္အစိုးရဟာ အင္တာနက္အဆက္အသြယ္ေတြကိုျဖတ္ေတာက္ထားတဲ့ အတြက္ အျဖစ္အပ်က္အားလုံးကို အမွန္သိရွိဖို႔ခဲယဥ္းေနပါတယ္။
မၾကာေသးမီႏွစ္မ်ားအတြင္း အေမရိကန္နဲ႔အီရန္ ၾကားဆက္ဆံေရးဟာ လိပ္ခဲတည္းလည္း အေနအထားနဲ႔ မတည္ၿငိမ္ဆုံးအခ်ိန္မွာ ေရာက္ရွိေနပါတယ္။ ခုလို အဓိက႐ုဏ္းေတြအတြင္း အီရန္ အစိုးရရဲ႕ႏွိမ္နင္းမႈေတြ ပိုမိုျပင္းထန္လာမယ္ဆိုရင္ စစ္ေရးအရ ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ဖို႔ ထိေရာက္တဲ့ နည္းလမ္းေတြကိုစဥ္း စားေနေၾကာင္း သမၼတေဒၚနယ္ထရမ့္က သတိေပးပါတယ္။ အီရန္နဲ႔စီးပြားေရး လုပ္ကိုင္တဲ့ မည္သည့္ႏိုင္ငံကိုမဆို ကုန္သြယ္မႈအားလုံးအေပၚ (၂၅)ရာခိုင္ႏႈန္း အခြန္တိုးျမႇင့္ေကာက္ခံ မယ္လို႔ ဇန္နဝါရီလ (၁၂) ရက္မွာေၾကညာပါတယ္။
အီရန္ကလည္း အေမရိကန္အေျခစိုက္စခန္းေတြနဲ႔ အစၥေရးႏိုင္ငံဟာ တရားဝင္ပစ္မွတ္ေတြ ျဖစ္ လာႏိုင္တယ္လို႔ ၿခိမ္းေျခာက္ျခင္းျဖင့္တုံ႔ျပန္ခဲ့ပါတယ္။ တစ္ခါ ဝါရွင္တန္က အီရန္ႏိုင္ငံအတြင္း အေမရိ ကန္ႏိုင္ငံသားအားလုံးတို႔အေနနဲ႔ အၾကမ္းဖက္မႈ၊ မတရား ဖမ္းဆီးမႈေတြျဖစ္ႏိုင္တယ္လို႔ အေရးေပၚလုံၿခဳံ ေရး သတိေပးခ်က္ထုတ္ျပန္ၿပီး အီရန္မွ ခ်က္ခ်င္းထြက္ခြာသြားၾကရန္ အမိန႔္ထုတ္ျပန္ခဲ့ပါတယ္။
အေမရိကန္ဟာ (၂၀ဝ၁)ခုႏွစ္ အာဖဂန္နစၥတန္ကို စစ္ေရးက်ဴးေက်ာ္ၿပီး တာလီဘန္ အစိုးရကို ျဖဳတ္ခ်ျခင္း (၂၀ဝ၃)ခုႏွစ္ အီရတ္ႏိုင္ငံကို ဝင္ေရာက္တိုက္ခိုက္ၿပီး ဆဒမ္ဟူစိန္ကိုဖယ္ရွားျခင္း၊ (၂၀၁၁) ခုႏွစ္ လစ္ဗ်ားလူထုအုံႂကြမႈမွာ ေနတိုးေလတပ္ကိုဦးေဆာင္ၿပီး စစ္ေရးစြက္ဖက္ရာမွ လစ္ဗ်ား စစ္တပ္ နဲ႔အတူ ကဒါဖီအစိုးရၿပိဳလဲသြားေအာင္ လုပ္ေဆာင္ခဲ့ဖူးပါတယ္။
မၾကာေသးမီ (၂၀၂၅)ခုႏွစ္ ဇြန္လတုန္းကပဲ န်ဴကလီယားစက္႐ုံေတြတည္ရွိတယ္ဆိုတဲ့ အီရန္ ႏိုင္ငံအတြင္း ေနရာ(၃)ခုကို B-2 တာေဝးပ်ံ ကိုယ္ေပ်ာက္ ဗုံးႀကဲေလယာဥ္ေတြနဲ႔တိုက္ခိုက္ခဲ့ဖူးပါတယ္။ လူထုအုံႂကြမႈကို ဆက္လက္ၿပီး အၾကမ္းဖက္ႏွိမ္နင္းေနမယ္ဆိုရင္ အီရန္ျပည္သူေတြကို ဝင္ေရာက္ ကူညီရလိမ့္မယ္လို႔ ေဒၚနယ္ထရမ့္ကၿခိမ္းေျခာက္ေနေပမယ့္ ဇန္နဝါရီလ (၁၃)ရက္အထိ အီရန္ေလပိုင္ နက္အတြင္း အေမရိကန္စစ္ေလယာဥ္ေတြဝင္ေရာက္ေၾကာင္း သတင္းမေတြ႕ရွိရေသးပါဘူး၊ အလားတူ အီရန္ႏိုင္ငံကို တိုက္ခိုက္ႏိုင္တဲ့အကြာအေဝးအတြင္း အေမရိကန္ စစ္သေဘၤာေတြ ေ႐ႊ႕ေျပာင္းျခင္းလည္း မရွိေသးပါ။
အေမရိကန္ရဲ႕စစ္ေရးၿခိမ္းေျခာက္မႈကို ျပင္းထန္စြာတုံ႔ျပန္ဖို႔အသင့္ရွိေနတယ္လို႔ အီရန္က ႀကဳံးဝါး ေနေပမယ့္ သူ႔မွာ ရင္ဆိုင္ေနရတဲ့အခက္အခဲေတြ အမ်ားႀကီးရွိေနပါတယ္။ အနီးဆုံးရန္သူျဖစ္တဲ့ အစၥ ေရးကို ကာကြယ္ဖို႔အတြက္ အီရန္ဟာ လက္ဘႏြန္ျပည္သူ႔စစ္ ဟစၥဘိုလာတို႔ကို ကိုယ္စားျပဳ ၾကားခံ လက္နက္ကိုင္ေတြအျဖစ္အသုံးခ်ခဲ့ပါတယ္။ ဆီးရီးယားျပည္တြင္းစစ္မွာ သမၼတ ဘာရွာအယ္လ္ အာ ဆတ္အစိုးရဘက္က ဟစၥဘိုလာတို႔ကို ဝင္တိုက္ခိုက္ေစျခင္းျဖင့္ ၾကားခံနယ္ေျမဖန္တီးထားခဲ့ပါတယ္။
ဒါေပမဲ့ (၂၀၂၅)ခုႏွစ္မွာ သမၼတ ဘာရွာအယ္လ္ အာဆတ္ထြက္ေျပးသြားရၿပီး ေနာက္တက္လာ တဲ့ အာမက္ဟူစိန္အယ္လ္ရွာရာ ၾကားျဖတ္အစိုးရဟာ ဟစၥဘိုလာတို႔ကို စစ္ေရးမဟာမိတ္အျဖစ္ လက္ မခံ၊ ဆီးရီးယားႏိုင္ငံအတြင္း ပဋိပကၡျဖစ္ႏိုင္ေျခေတြကိုလည္းဖယ္ရွားေနပါတယ္။ ဒါေပမဲ့ ဟစၥဘိုလာတို႔ ဟာ အေရွအလယ္ပိုင္းေဒသမွာ ႏိုင္ငံတစ္ႏိုင္ငံရဲ႕အစိုးရကို ကိုယ္စားမျပဳတဲ့အသြင္နဲ႔ ေခတ္မီအင္အား အႀကီးဆုံး လက္နက္ကိုင္ေတြအျဖစ္ ရပ္တည္ေနဆဲျဖစ္ပါတယ္။ ဂါဇာစစ္ပြဲမွာ အစၥေရးရဲ႕ တိုက္ခိုက္မႈ ေၾကာင့္ အီရန္မ ဟာမိတ္ဟားမတ္စ္တို႔ဟာ ေျမလွ်ိဳးသြားခဲ့ၿပီး ပါလက္စတိုင္းလူထုအတြင္း ကိုယ္ေရာင္ ေဖ်ာက္ေနပါတယ္။ အီရတ္ႏိုင္ငံအတြင္းမွာ အီရန္မဟာမိတ္ စစ္ေသြးႂကြေတြရွိေနၿပီး ဟူသီ (ယီမင္)တို႔ ကလည္း ပိုမိုတက္ႂကြေနပါတယ္။
ဆိုလိုတာက အီရန္ရဲ႕အေနာက္ဘက္နယ္စပ္ကို ကာကြယ္ဖို႔အတြက္ ကိုယ္စားျပဳလက္နက္ကိုင္ ေတြက အသင့္ရွိေနၿပီး အေမရိကန္ကတိုက္ခိုက္မယ္ဆိုရင္ ကမာၻ႔ေရနံသယ္ပို႔ရာအသက္ေသြးေၾကာ ေဟာ္မုဇ္ေရ လက္ၾကားကိုပိတ္ပစ္ႏိုင္ပါတယ္။ အဲဒီအခါ အာရွ တိုက္အေနာက္ျခမ္းတစ္ခုလုံး စစ္မီးလွ်ံ တို႔ ဝါးမ်ိဳသြားၿပီး ကမာၻ႔ေရနံေဈး၊ ကုန္သြယ္ေရးနဲ႔ ေငြေၾကးတည္ၿငိမ္မႈတို႔ကိုထိခိုက္ႏိုင္ပါတယ္။ လက္ရွိ အီရန္ဟာ တစ္ခ်ိန္က အာဖဂန္ တာလီဘန္၊ အီရတ္ ဆဒမ္ဟူစိန္၊ လစ္ဗ်ား ကဒါဖီတို႔လို အထီးက်န္ ျဖစ္ မေနဘဲ တ႐ုတ္၊ ႐ုရွားတို႔လို စစ္အင္အားႀကီးႏိုင္ငံေတြရဲ႕ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံရွိေနပါတယ္။ အေမရိ ကန္၊ အစၥေရးတို႔နဲ႔ စစ္ျဖစ္ခဲ့ရင္ ခ်က္ခ်င္းႀကီးအေျဖမထြက္ႏိုင္ဘဲ အခ်ိန္ဆြဲ စစ္ကစားႏိုင္ပါတယ္။
ဒါေပမဲ့ အီရန္ရဲ႕ အဓိကျပႆနာက လက္ရွိျပည္တြင္း လူထုအုံႂကြမႈနဲ႔ အစိုးရရဲ႕အုပ္ခ်ဳပ္ေရး ယႏၲရားအေပၚ စိန္ေခၚခံေနရျခင္းပဲျဖစ္ပါတယ္။ ျပည္ပစစ္ေရးဩဇာလႊမ္းမိုးမႈကို ဆက္လက္ ထိန္းသိမ္း ထားဖို႔အတြက္ ျပည္တြင္း ႏိုင္ငံေရး၊ စစ္ေရးတည္ၿငိမ္ေစဖို႔ အေရးတႀကီးလိုအပ္ေနပါတယ္။ လူထုအုံႂကြမႈ မၿငိမ္သက္သေ႐ြ႕ အီရန္အေနနဲ႔ ႏိုင္ငံျပင္ပမွာ အင္အားျပဖို႔ အလြန္ခဲယဥ္းၿပီး တစ္ခုၿပိဳလဲရင္ က်န္တစ္ခု လည္း အလိုလိုၿပိဳလဲႏိုင္ပါတယ္။
(၁၉၇၉)ခုႏွစ္ အစၥလာမၼစ္ေတာ္လွန္ေရးကို အေျခခံထားတဲ့ အီရန္အစိုးရဟာ လူထုဆႏၵကို ဆုံးရႈံး မခံသင့္၊ မခံႏိုင္ေၾကာင္းေသခ်ာေနသည့္တိုင္ ဆႏၵျပသူေတြေတာင္းဆိုေနတဲ့ ရွာရီယာဥပေဒအေျခခံ အစၥ လာမၼစ္ႏိုင္ငံပုံစံကို လုံးဝေျပာင္းလဲပစ္ဖို႔ဆိုတာလည္း မျဖစ္ႏိုင္ေသးပါဘူး၊ ဒီအတြက္ အီရန္ဟာ စနစ္မ ေျပာင္းဘဲ အျပဳအမူကိုေျပာင္းလဲမယ့္လမ္းေၾကာင္းကိုသာ ေ႐ြးခ်ယ္စရာရွိပါတယ္။ အမ်ိဳးသမီးေတြ လူ ျမင္ကြင္းထြက္တဲ့အခါ မျဖစ္မေန ေခါင္းၿမီးၿခဳံရျခင္းကို တျဖည္းျဖည္းေလွ်ာ့ခ်ေပးႏိုင္ပါတယ္။ လူငယ္တို႔ ရဲ႕ ေတးဂီတ၊ ဝတ္စားဆင္ယင္မႈနဲ႔ လူမႈေရးေပ်ာ္႐ႊင္မႈတို႔ကို မျမင္ဟန္ေဆာင္ေပးလို႔ရပါတယ္။ တားျမစ္ ျခင္းလည္း မရွိ၊ ခြင့္ျပဳတယ္လို႔လည္းမေၾကညာဘဲ တင္းၾကပ္မႈေတြကို ေပ်ာ့ေပ်ာင္းေအာင္ လိုက္ေလ်ာ ႏိုင္ပါတယ္။
လူထုအုံႂကြမႈျဖစ္ရျခင္းရဲ႕ အဓိကအရင္းအျမစ္ ဟာ စီးပြားေရးျဖစ္ပါတယ္။ ဆႏၵျပသူအမ်ားစုဟာ လူငယ္ေတြ၊ အလုပ္လက္မဲ့ေတြ ျဖစ္ေနပါတယ္။ ကုန္ေဈးႏႈန္းႀကီးျမင့္ျခင္း ေငြတန္ဖိုးက်ဆင္းျခင္းတို႔ ေၾကာင့္ျဖစ္ပါတယ္။ ဘာသာေရးအာဏာကို အနည္းငယ္ေနာက္ဆုတ္ေပးၿပီး ႏိုင္ငံေရးအခ်ဳပ္အျခာအာ ဏာကိုကယ္တင္ရပါလိမ့္မယ္။ အီရန္စီးပြားေရးကို ျပန္လည္ႏိုးထေစဖို႔ ေရနံတင္ပို႔မႈကို တိုးျမႇင့္ႏိုင္ရပါ လိမ့္မယ္။ ဒီအတြက္ ဒဏ္ခတ္ပိတ္ဆို႔မႈေတြကို တစ္ခုၿပီးတစ္ခုခ်မွတ္ေနတဲ့အေမရိကန္နဲ႔ အေပးအယူ လုပ္ဖို႔လိုအပ္ပါလိမ့္မယ္။
တကယ္ေတာ့ အီရန္နဲ႔စစ္ျဖစ္ဖို႔အသင့္ရွိေနသူဟာ အစၥေရးသာလွ်င္ျဖစ္ပါတယ္။ ဗင္နီဇြဲလားနဲ႔ ေရနံတင္ပို႔မႈကိစၥ၊ ဂရင္းလန္ကြၽန္းအတြက္ ဒိန္းမတ္နဲ႔ ထိပ္တိုက္ေတြ႕ၿပီး ဥေရာပေနတိုးအဖြဲ႕ဝင္ႏိုင္ငံေတြ နဲ႔ပါ အေျခအတင္ျဖစ္ေနရတဲ့အေမရိကန္ဟာ အေရွ႕အလယ္ပိုင္းမွာ စစ္ျဖစ္ခ်င္မယ္မဟုတ္ပါဘူး၊ အီရန္ ကိုယ္တိုင္လည္း စစ္ျဖစ္ရမွာကို ေရွာင္ရွားခ်င္ေနပါတယ္။ အေမရိကန္နဲ႔ အီရန္တို႔ဟာ တရားဝင္သံတမန္ ဆက္ဆံေရး မရွိေပမယ့္ သြယ္ဝိုက္တဲ့ လမ္းေၾကာင္းမ်ားမွ တစ္ဆင့္ ဆက္သြယ္ေနေၾကာင္း၊ တိုက္႐ိုက္ စစ္ေရးပဋိပကၡမ်ားကို ေရွာင္ရွားႏိုင္ဖို႔ အီရန္ႏိုင္ငံျခားေရးဝန္ႀကီးနဲ႔ အေမရိကန္အထူးသံတမန္တို႔အၾကား ဆက္သြယ္ေျပာဆိုမႈျပဳလုပ္ေနေၾကာင္း သတင္းမ်ားထြက္ေပၚေနပါတယ္။
ဇန္နဝါရီလ (၁၄)ရက္ေနာက္ဆုံးရရွိတဲ့ သတင္းေတြအရ အီရန္လူထုအုံႂကြမႈ အၾကမ္းဖက္ၿဖိဳ ခြင္း ခံရတဲ့ကိစၥမွာ ဝင္ေရာက္စြက္ဖက္ဖို႔ သမၼတ ေဒၚနယ္ထရမ့္က ခ်ိန္ဆလ်က္ရွိေၾကာင္း၊ အီရန္ကလည္း ခု အခ်ိန္မွာ အေမရိကန္နဲ႔ အစိုးရအဆင့္ တိုက္႐ိုက္ေဆြးေႏြးဖို႔မျဖစ္ႏိုင္ေသးေၾကာင္း၊ ဒါေပမဲ့ သြယ္ဝိုက္တဲ့ နည္းလမ္းနဲ႔ အျပန္အလွန္ ဆက္သြယ္ေျပာဆိုႏိုင္မယ့္လမ္းေၾကာင္းေတြကို ပိတ္ပင္ထားျခင္းမရွိ ေၾကာင္းေျပာဆိုတယ္လို႔ ႐ိုက္တာသတင္းေအဂ်င္စီက ေရးပါတယ္။
အီရန္အေနနဲ႔ လက္ရွိအယာတိုလာ ခါေမနီလို ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္တစ္ဦးကို ႏိုင္ငံ့ဥေသွ်ာင္ ထားတဲ့ အစိုးရစနစ္မွ ႐ုတ္တရက္ေျပာင္းလဲမယ္ဆို ရင္ အမ်ိဳးသားလုံၿခဳံေရးအတြက္ အႏၲရာယ္ရွိပါ တယ္။ အုပ္ခ်ဳပ္ေရးေကာင္စီမွာ ဘာသာေရးေခါင္းေဆာင္ ေတြရဲ႕ ဗီတိုအာဏာအခြင့္အေရးကို႐ုပ္သိမ္းၿပီး အစၥလာမၼစ္သမၼတႏိုင္ငံအသြင္လကၡဏာမွ ႐ုတ္တရက္ ေျပာင္းလဲခဲ့ရင္ ထိပ္တန္းပုဂၢိဳလ္ေတြအၾကား သ ေဘာကြဲလြဲမႈကို ဖန္တီးလိုက္သလိုျဖစ္သြားႏိုင္ပါ တယ္။
အေမရိကန္နဲ႔အီရန္တို႔ ေျပာဆိုခ်က္ေတြဟာ (၂၀၂၅)ခုႏွစ္ အိုမန္ႏိုင္ငံမွာ တိုက္႐ိုက္မဟုတ္တဲ့ သြယ္ဝိုက္ေဆြးေႏြးမႈမ်ိဳး ဟုတ္မဟုတ္ အတိအက် မသိရွိရေသးပါဘူး။ အေမရိကန္က အီရန္အေပၚ စစ္ ေရးၿခိမ္းေျခာက္မႈေတြကို လက္ခံႏိုင္ဖြယ္မရွိတဲ့ အေၾကာင္းျပခ်က္အျဖစ္ ႐ုရွားႏိုင္ငံကရႈတ္ခ်ၿပီး တိုက္ ႐ိုက္ စစ္ေရးေဆာင္႐ြက္မႈမွန္သမွ် ေဒသႀကီးတစ္ခုလုံးရဲ႕ စီးပြားေရးနဲ႔လုံၿခဳံေရးကို ဖ်က္ဆီးရာေရာက္ရွိ ႏိုင္တယ္လို႔ သတိေပးပါတယ္။
သမၼတလိုအပ္သလိုေဆာင္႐ြက္ႏိုင္မယ့္ အင္အားေတြကို အသင့္ျပင္ဆင္ထားတယ္လို႔ အေမရိ ကန္ ပင္တဂြန္စစ္ဌာနခ်ဳပ္ကေျပာေပမယ့္ အီရန္ႏိုင္ငံနဲ႔ တိုက္႐ိုက္စစ္ပြဲျဖစ္ပြားေနေၾကာင္း အေထာက္ အထား မရွိေသးပါဘူး၊ အနာဂတ္ကာလမွာ စစ္ခင္းရတဲ့အထိ အေျခအေနေျပာင္းလဲမႈေတြရွိႏိုင္ၿပီး စစ္ မီးေတာက္ေလာင္ႏိုင္မယ့္အႏၲရာယ္ကို ေလွ်ာ့ခ်ႏိုင္မယ့္ သံတမန္လမ္းေၾကာင္းေတြလည္းရွိေနပါတယ္။